Verbaas

en zo ...

Stamt de familie Verbaas af van een Forbes?

Er zijn diverse boeken, (tijdschrift)artikelen en sites, die de naam Forbes in verband brengen met de naam Verbaas. Zie bijvoorbeeld Ook Jansen kan Schotse wortels hebben in het Leidsch Dagblad, 29-06-2000, p2, Eens een Schot, altijd een Schot in het AD, 7-5-1988, p51, Familienamen in Nederland, van hier en elders van J.M. Spendel), p 87 "De naam Forbes werd Verbaas", Forged In Ulster - Blog "Do not be surprised if your Dutch immigrant ancestor named Visser is really Fisher, Verbaas is really Forbes, de Jong is really Young and Kroeders is really a Crowther", etc.
Het merendeel van de vermeldingen van 'een familie Verbaas komt van Forbes' is terug te voeren op één boek, nl De huwelijksintekeningen van Schotse militairen in Nederland, 1574-1665 / J Mac Lean. In dat boek wordt voor deze bewering geen bron genoemd en die zal dus ook moeilijk te achterhalen zijn.

+
Brief van
The Caledonian Society
inzake Verbaas < Forbes?

De in bovengenoemd boek opgenomen militairen met een achternaam als Forbes, Forbis, Forbisch geven ook geen verdere aanwijzingen. De vermelde trouwdata zijn alle na 1575, vermeend geboortejaar van Hendrik Verbaas. Johan Forbes gaat op 29 mei 1586 in Arnhem in ondertrouw met Christina Geffurd(?).
Mac Lean zegt (op p.9 van voormeld boek) : "Reeds korte tijd na de inneming van Den Briel op 1 april 1572 kwamen Schotse militairen naar Nederland." Hendrik Verbaas zou dan nog steeds een kind van een Schotse militair kunnen zijn, de (on)waarschijnlijkheid hiervan lijkt moeilijk te achterhalen.
We kunnen wel stellen, dat geen enkele Schot(se militair) van na 1600 als stamvader aan het begin van het Verbazen-geslacht kan hebben gestaan.
Immers de naam Verbaas bestaat dan al en Claas Hendriksz Verbaas (1600-ca.1665) zorgt voor verspreiding van de naam met zeker negen kinderen.

+
Huwelijksintekeningen Schotse militairen ..., p. 11
+
Huwelijksintekeningen Schotse militairen ..., p. 12
+
Nakomelingen Claas Hendriksz Verbaas

Ook in andere publicaties zijn Verbaas en Forbes in zeer summiere wijze aan elkaar gekoppeld, zonder verdere bewijsvoeringen.
The Scots Brigade in the service of the United Netherlands 1572-1782, vol. 1, 1899 vermeldt veelbelovend inzake Verbaas op p.42, dat J. Verbaas gecompenseerd is voor een verwonding opgelopen in Zutphen.

+

Maar verdere gegevens over deze J. Verbaas staan er niet in het boek en ik kan er verder ook niets over vinden.

De Nederlandse Familienamenbank geeft bij Verbaas onder de tab documentatie een verwijzing naar het Woordenboek van familienamen in België en Noord-Frankrijk en meldt:
• Verbaas: Ndl. adaptatie van E. Forbes. PlN (Aberdeenshire). (PlN = plaatsnaam).
De Stichting Behoud van 't Oud gaf tot eind februari 2021 bij haar verklaring van achternamen hetzelfde voor Verbaas: Nederlandse aanpassing van Engelse Forbes. Plaatsnaam in Aberdeenshire. Na een melding van mij dat 'Engelse Forbes' niet klopt is dit aangepast tot 'Nederlandse aanpassing van Schotse Forbes. Iemand die uit Forbes zou komen. Plaatsnaam in Aberdeenshire.'
Het blijft vaag.

Kortom, de link met Forbes, ik zie er (voorlopig) geen bewijs voor. Ik zeg niet dat het onmogelijk is, maar op dit moment lijkt me er geen bewijs voor te zijn.
Je zou idealiter een vermelding willen hebben van een Forbes, waarvan een kind als Verbaas 'in de boeken', in een doopakte komt. Misschien kan een fanatieke, kritische, genealogisch sterk iemand zich hierin vastbijten en uitsluitsel geven?
Kritisch? Ja zeker! Anders ligt 'de wens is de vader van de gedachte' natuurlijk wel op de loer. En vergeet de term ECREE niet: extraordinary claims require extraordinary evidence.

Een Schotse soldaat Forbes als 'stamvader' van de Verbazen lijkt dus onwaarschijnlijk.
Er kan natuurlijk een Forbes als koopman of ambachtsman naar Nederland gekomen zijn. Maar, wederom, waar is dan het bewijs?
Alle argumenten voor een overgang van de naam Forbes naar Verbaas in een redenering die gebeurtenissen van na 1600 betreffen lijken in ieder geval onlogisch.

'Een familie Verbaas komt van Forbes'.
Dat kan ook een andere familie zijn met een naam Verbaas of een naam die erop lijkt. Er ís een familie (of meerdere families), waarin namen als Verbaes, Verbaest, Verbaast, Verbaars en Verbaas voorkomen. Er is een concentratie in Gelderland. Kijk voor deze namen ondermeer de archieven in Arnhem en Nijmegen.
De opkomst en ontwikkeling van deze familie(s) met de namen Verbaes, Verbaest, Verbaars, Verbaast en Verbaas heb ik maar beperkt 'in beeld'. In hoeverre hier een link met bijvoorbeeld een Schotse soldaat in een of ander garnizoen te maken zou zijn, weet ik niet.

+
Parenteel
Carel Verbaest --> Verbaas
+
Een onbekende Verbaast uit Nijmegen.
In het ondertrouwregister in Amsterdam
wordt de zuster Verbaas genoemd.

En al die landgoederen, kastelen en titels dan? Kunnen we daar dan geen aanspraak op doen gelden? Wat denk je? Wanneer we van iemand met een naam als Forbes zouden afstammen, zou het mogelijk een handelsman, een ambachtsman ofzo kunnen zijn, afkomstig uit Forbes-gebied, de naam van zijn 'heer' en de heersende clan aangenomen hebbend (een clanlid hoeft geen familie van de leider van de clan te zijn).

Who is a member of a Clan?
Every person who has the same surname as the chief is deemed to be a member of the clan. Equally a person who offers allegiance to the chief is recognised as a member of the clan unless the chief decides that he will not accept that person’s allegiance.
bron: The Standing Council of Scottish Chiefs

Iets uitgebreider staat het in 'Schotse clan' op QazWiki:

Het is een algemene misvatting dat elke persoon die de naam van een clan draagt, een afstammeling is van de stamhoofden. Veel clanleden, hoewel geen familie van het opperhoofd, namen de achternaam van het opperhoofd als hun eigen achternaam om ofwel solidariteit te tonen, ofwel om basisbescherming te verkrijgen of voor het broodnodige levensonderhoud. De meeste aanhangers van de clan waren pachters, die werk leverden aan de clanleiders. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, hadden de gewone clanleden zelden een bloedband van verwantschap met de clanhoofden, maar ze namen soms de achternaam van de chief als hun eigen achternaam wanneer in de zestiende en zeventiende eeuw achternamen algemeen werden gebruikt. Zo ontstond tegen de achttiende eeuw de mythe dat de hele clan afstamde van één voorouder, misschien vertrouwend op de Schotse Gaelic clann die oorspronkelijk een primair besef had van 'kinderen' of 'nakomelingen'.

Dezelfde tekst in het Engels is te vinden op Scottish clan in de Engelstalige Wikipedia.
Vind je het nog steeds jammer om geen landgoederen of titels in Schotland te kunnen claimen? Geef wat geld uit en koop hier of bijvoorbeeld hier een stuk(je) grond in Schotland (ter grootte van een schoenafdruk) en wordt (samen met duizenden anderen) Laird, Lord of Lady. Lees dan dit en dit dan maar niet.

In het proefschrift John Forbes (ca 1568-1634) van C.G. de Jong (1987) staat op p.6 als een verklaring van de naam Forbes, dat die misschien afgeleid is van het Gaelic woord Ferbash (oei!), wat 'een moedig man' betekent. Zou dan toch?

En hoe zit dat met DNA-onderzoek? Kan dat nog tot steun zijn voor de Forbes-Verbaas theorie? Zie hiervoor onder de tab 'DNA'
En - kijk bij de tab 'naam' - wat is er mis met een veerbaas?

Hello Website